دکتر فرامرز صفایی

«ژنیکوماستی (بزرگی سینه در آقایان)»

 

ژنیکوماستی چیست؟

ژنیکوماستی به بزرگی پستان در آقایان گفته می شود که ممکن است دردناک بوده و اغلب نامتقارن یا یکطرفه باشد. فیزیولوژی آن پیچیده بوده و علت آن مادرزادی یا اکتسابی می باشد.

 

میزران شیوع ژنیکوماستی چقدر است؟

میزان شیوع ژنیکوماستی در آمارها متفاوت ولی نسبتا بالا و حدود 32 تا 42 درصد می باشد. در بعضی از مطالعات میزان شیوع در بین نوجوانان تا 65 درصد گزارش شده است. در 25 تا 75 درصد بیماران ژنیکوماستی دوطرفه است.

 

ژنیکوماستی در 50 درصد ورزشکارانی که از آندروژن ها و استروئیدهای آنابولیزان سوء استفاده می کنند، ایجاد می شود.

 

علت ایجاد ژنیکوماستی چیست؟

عوامل متعددی می توانند باعث ایجاد ژنیکوماستی شوند اما در بسیاری از موارد علت مشخصی یافت نمی شود. بیشتر محققان، ژنیکوماستی را ناشی از تحریک بافت پستان به وسیله استروژن ها یا مواد شبیه استروژن افزایش یافته موجود در گردش خون می دانند و در مطالعات اخیر، درمان های طبی بر این اساس پایه ریزی شده اند. هر چند هنوز هم درمان استاندارد بافت پستان بزرگ شده، برداشتن به وسیله جراحی می باشد.

 

تحقیقات اخیر نشان داده است که مکانیسم های پاتوفیزیولوژیک ژنیکوماستی عبارتند از:

1) افزایش مطلق یا نسبی استروژن ها (هورمون های جنسی زنانه)

2) کاهش آندروژن ها (هورمون های جنسی مردانه)

3) عدم حساسیت به آندروژن ها (اختلال در گیرنده های آندروژن)

علل ایجاد ژنیکوماستی در جدول های 1 تا 3 ذکر شده است. همانطور که ذکر شد ژنیکوماستی علل قابل شناسایی متعددی دارد ولی موارد ناشناخته هنوز شایع ترین موارد می باشند (حدود  25 درصد).

بر اساس بعضی از تقسیم بندی ها علل ایجاد ژنیکوماستی به دو گروه زیر تقسیم می شوند:

1) مادرزادی

2) اکتسابی

گروه مادرزادی را نیز می توان به دو گروه: (1) فیزیوژیک (2) پاتولوژیک تقسیم بندی کرد.

 

جدول 1- بعضی از علل ژنیکوماستی مادرزادی

 

I- فیزیولوژیک

            a) نوزادی

            b) نوجوانی

            c) پیری

 

II- پاتولوژیک

 

            a) هیپوگنادیسم

                        1- مقاومت به آندروژن

                        2- اختلال آنزیمی سنتز تستوسترن

                        3- عدم وجود مادرزادی بیضه

                        4- سندرم کلاین فلتر (XXY)

 

            b) افزایش استروژن

                        1- هرمافرودیسم حقیقی

                        2- هیپوپلازی مادرزادی غده فوق کلیه

                        3- افزایش آروماتاز محیطی

 

جدول 2- بعضی از علل ژنیکوماستی اکتسابی

 

I- متابولیک

            a) نارسایی کلیه

            b) نارسایی کبد

            c) سوء تغذیه

            d) الکلیسم

 

II- اندوکرین (غدد درون ریز)

            a) هیپوگنادیسم اکتسابی

            b) پرکاری تیروئید

            c) نارسایی هیپوفیز

 

III- نئوپلاستیک

            a) تومورهای غده فوق کلیه

            b) تومورهای بیضه

            c) تومورهای تولیدکننده HCG

            d) سرطان ریه

            e) تومورهای هیپوفیز

 

IV- متفرقه

            a) ترومای جدار قفسه سینه

            b) آسیب نخاعی

            c) استرس های روحی روانی

            d) عفونت HIV

            e) زونا

 

V- داروها

VI- ناشناخته (ایدیوپاتیک)

 

جدول 3- داروهایی که باعث ژنیکوماستی می شوند

 

I – گروه های دارویی که باعث ژنیکوماستی می شوند:

1- استروژن ها

2- گونادوتروپین ها

3- آنتی آندروژن ها (سیپوترون، فلوتامید)

5- داروهای شیمی درمانی سرطان (به ویژه Alkylating agents)

6- بلوک کننده های کانال کلسیمی (وراپامیل، نیفدیپین، دیلتیازم)

7- مهارکننده های آنزیم تبدیل کننده آنژیوتانین (ACE) (کاپتوپریل، انالاپریل)

8- داروهای ضد فشار خون (متیل دوپا، رزرپین)

9- فراورده های دیژیتال

10- بلوک کننده های دوپامین (فنوتیازین ها، متوکلوپرامید، دومپریدون)

11- داروهای سیستم عصبی مرکزی (سه حلقه ای ها، دیازپام، فنی توئین، دی اتیل پروپیون)

12- داروهایی که مورد سوء استفاده قرار می گیرند (ماری جوانا، هروئین، متادون، آمفتامین ها)

13- داروهای ضد سل (ایزونیازید، اتیونامید، تیامستازون)

 

II- داروهای منفردی که به طور شایع باعث ژنیکوماستی می شوند:

1- سایمتیدین

2- اسپیرونولاکتون

3- کتوکونازول

 

III- داروهای متفرقه ای که در ارتباط با ژنیکوماستی می باشند:

1- آمیودارون

2- آئورانوفین

3- کلومیفن

4- اترتینات

5- مترونیدازول

6- امپرازول

7- پنی سیلامین

8- سولینداک

9- تئوفیلین

 

ژنیکوماستی فیزیولوژیک به چند گروه تقسیم می شوند؟

 

3 گروه- ژنیکوماستی فیزیولوژیک در 3 دوره از زندگی فرد ممکن است ایجاد شود:

1) نوزادی

2) نوجوانی

3) پیری

 

ژنیکوماستی دوران نوزادی

 

به خاطر تأثیر استروژن های جفت بر روی بافت پستان نوزاد (جنین) به وجود می آید، این حالت معمولا چند هفته تا چند ماه بعد از تولد با بازگشت سطح استروژن به حد طبیعی، خود به خود از بین می رود و به ندرت نیاز به درمان دارد.

 

ژنیکوماستی دوران نوجوانی

 

به خاطر افزایش نسبت استرادیول به تستوسترون در بعضی از پسران ایجاد می شود و منجر به ژنیکوماستی تا 65 درصد موارد می شود. علائم بالینی ممکن است خفیف بوده و مورد توجه قرار نگیرد، مگر آنکه در معاینه بالینی تشخیص داده شود. سن شیوع آن 12 تا 15 سالگی و اغلب یکطرفه می باشد. معمولا این حالت در طی چند ماه تا چند سال از بین می رود.

 

ژنیکوماستی دوران پیری

 

معمولا در سنین بالای 65 سال ایجاد می شود و علت آن کاهش سطح پلاسمایی تستوسترون و تبدیل محیطی تستوسترون به استروژن می باشد (آروماتیزاسیون محیطی) و در نتیجه نسبت استروژن به تستوسترون افزایش یافته که منجر به ژنیکوماستی می شود. ژنیکوماستی در دوران پیری معمولد دوطرفه می باشد.

 

مکانیسم های ایجاد ژنیکوماستی ناشی از مصرف دارو کدامند؟

 

مکانیسم های ایجاد ژنیکوماستی ناشی از مصرف دارو متعدد بوده و عبارتند از:

1- افزایش مستقیم فعالیت استروژنیک

2- افزایش ترشح استروژن

3- کاهش سنتز تستوسترون

4- کاهش حساسیت به آندروژن ها

اگرچه بسیاری از داروها با مکانیسم هایی که هنوز شناخته نشده اند باعث ژنیکوماستی می شوند.

(فهرست بعضی از داروهایی که باعث ژنیکوماستی می شوند در جدول شماره 3 ذکر شده است.)

 

آناتومی بافت پستان در آقایان به چه صورت است؟

 

به طور طبیعی در آقایان، پستان مسطح بوده و پری مختصری در اطراف نوک و هاله پستان وجود دارد. بافت غددی مستقیما محدود به ناحیه زیر نوک و هاله بوده و به طور معمول به صورت توده مجزا قابل لمس نیست.

 

در آقایانی که قفسه سینه عضلانی دارند ممکن است در قسمت فوقانی پری داشته باشند که در ادامه به سمت چین زیر سینه ای به صورت مسطح در می آید. قطر هاله پستان حدود 2 تا 4 سانتی متر بوده و بر روی چهارمین فضای بین دنده ای قرار دارد. به طور متوسط فاصله نوک پستان تا فرورفتگی بالای استخوان جناغ 20 سانتی متر است. تورم همراه با ژنیکوماستی ممکن است به صورت توده غددی، سفت و با حدود مشخص در اندازه های مختلف درست در زیر هاله خود را نشان دهد یا ممکن است با پری منتشر چربی با حدود نامشخصی در قفسه سینه تظاهر کند.

 

بزرگی غددی وسیع که از حدود هاله فراتر می رود، در افرادی که بدنسازی می کنند و استروئیدهای آنابولیک مصرف می کنند، دیده می شود.

 

ارزیابی قبل از عمل بیماران به چه صورت می باشد؟

 

گرفتن شرح حال دقیق و ارزیابی بالینی در بیماران قبلا به ژنیکوماستی اهمیت خاصی دارد، هر چند بررسی های بیشتر به ندرت ضروری می باشد.

 

* نکاتی که در گرفتن شرح حال بیمار بایستی به آن توجه شود عبارتند از:

- سن

- مدت زمان یکه از شروع بزرگی پستان می گذرد

- نشانه های درد و حساسیت پستان

- داروها یا موادی که به صورت تفریحی مصرف می کنند

- اثرات روانی و اجتماعی بیماری

 

* در بررسی سیستمیک ب